Podział majątku w wyroku rozwodowym czy w osobnej sprawie

Rozwód i podział majątku to dwie różne sprawy. Sąd może je połączyć w jednym wyroku, ale nie musi. Wyjaśniam, od czego to zależy, co dzieje się, gdy podział zostaje na później, i jak można podzielić majątek bez sądu.

Kiedy sąd podzieli majątek w wyroku rozwodowym

Przepis brzmi tak: na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku orzekającym rozwód dokonać podziału majątku wspólnego, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu (art. 58 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

Wynikają z niego trzy rzeczy:

• potrzebny jest wniosek. Wystarczy, że złoży go jedno z was, ale bez wniosku sąd w wyroku rozwodowym majątku nie dzieli;
• sąd „może”, a nie „musi”. Wniosek nie przesądza, że podział zapadnie razem z rozwodem;
• warunkiem jest brak nadmiernej zwłoki. Przepis nie mówi, co nią jest. Ocenia to sąd w konkretnej sprawie.

Jeśli sąd podzieli majątek w wyroku, dochodzi opłata taka jak od wniosku o podział (art. 26 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych): 1000 zł, a przy zgodnym projekcie podziału 300 zł (art. 38 ust. 1 i 2). Pozostałe koszty rozwodu opisuję we wpisie Ile kosztuje rozwód.

Mieszkanie w wyroku rozwodowym to inne rozstrzygnięcie

Jeśli po rozwodzie nadal mieszkacie razem, sąd w wyroku orzeka o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania przez czas wspólnego zamieszkiwania (art. 58 § 2). To rozstrzyga, jak mieszkacie do wyprowadzki. Nie przesądza, komu przypadnie mieszkanie, które jest częścią majątku wspólnego: to jest już sprawa podziału.

Kiedy podział jest osobną sprawą

Jeśli nikt nie złoży wniosku albo sąd nie podzieli majątku w wyroku, podział odbywa się później, w osobnym postępowaniu. Rządzi się ono innymi przepisami niż rozwód:

• sprawę rozpoznaje sąd miejsca położenia majątku (art. 566 Kodeksu postępowania cywilnego);
• stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku (art. 567 § 3 k.p.c. i art. 46 k.r.o.);
• w tej samej sprawie sąd rozstrzyga także o nierównych udziałach i o tym, jakie wydatki i nakłady podlegają zwrotowi (art. 567 § 1 k.p.c.).

Opłata od wniosku o podział wynosi 1000 zł, a jeśli wniosek zawiera zgodny projekt podziału, 300 zł (art. 38 ust. 1 i 2 ustawy o kosztach). Gdy oboje złożycie zgodny wniosek co do sposobu podziału, sąd wydaje postanowienie odpowiadające jego treści, o ile projekt nie sprzeciwia się prawu ani zasadom współżycia społecznego i nie narusza rażąco czyjegoś interesu (art. 622 § 2 w związku z art. 688 i art. 567 § 3 k.p.c.).

Co trzeba zgłosić w sprawie o podział

Zasadą są równe udziały w majątku wspólnym (art. 43 § 1 k.r.o.). Z ważnych powodów można żądać ustalenia nierównych udziałów (art. 43 § 2). Zwrot wydatków i nakładów, na przykład z majątku wspólnego na mieszkanie należące tylko do jednego z was, rozlicza się przy podziale (art. 45 § 1 i 2).

Ważne jest to, co dzieje się po zakończeniu sprawy. Po prawomocnym podziale nie można już dochodzić takich roszczeń, nawet jeśli nie zostały w nim zgłoszone (art. 618 § 3 w związku z art. 688 i art. 567 § 3 k.p.c.). Dlatego spis majątku i rozliczeń warto zrobić przed złożeniem wniosku, a nie w jego trakcie.

Podział bez sądu: umowa

Do podziału majątku wspólnego stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku (art. 46 k.r.o.). Według nich dział może nastąpić na mocy umowy albo orzeczenia sądu (art. 1037 § 1 Kodeksu cywilnego). Jeśli do podziału należy nieruchomość, umowa musi mieć formę aktu notarialnego (art. 1037 § 2).

Załóżmy, że…

Załóżmy, że małżonkowie mają mieszkanie, samochód i oszczędności. Oboje zgadzają się, kto co bierze i ile to jest warte. Wtedy wniosek o podział w wyroku rozwodowym ze zgodnym projektem ma sens do rozważenia: rozstrzygnięcie może zapaść w jednym wyroku.

Teraz inna wersja: jedno z nich uważa, że do majątku wspólnego należą też pieniądze włożone w firmę drugiego, a drugie się z tym nie zgadza. Każda taka kwestia to coś, co sąd musi ustalić, zanim podzieli majątek. Wtedy trzeba liczyć się z tym, że sąd uzna, że podział w wyroku rozwodowym przedłużyłby sprawę, i rozwód zapadnie bez niego.

Co możesz zrobić teraz

• Spisz, co macie: nieruchomości, rachunki, kredyty, samochody, udziały w firmie, wartościowe rzeczy.
• Zapisz, co według Ciebie trzeba rozliczyć: wydatki z majątku wspólnego na majątek jednego z was i odwrotnie.
• Sprawdź, w czym się zgadzacie, a w czym nie. Od tej odpowiedzi zależy, czy podział w wyroku rozwodowym w ogóle jest realny.

Jeśli w majątku jest dom albo mieszkanie na kredyt, przeczytaj też wpis Co się dzieje z domem po rozwodzie, gdy jest na kredyt.